Armaturen zijn de behuizingen waarin een lichtbron wordt geplaatst. Ze zorgen ervoor dat licht op de juiste plek terechtkomt en beschermen de lamp tegen vuil, vocht en beschadiging. Veel mensen denken bij verlichting alleen aan de lamp zelf, maar de behuizing bepaalt voor een groot deel hoe licht wordt verdeeld, hoe lang een installatie meegaat en of iets veilig gebruikt kan worden in een bepaalde ruimte. Wie een nieuwe lamp wil ophangen, heeft dus altijd ook een goede lichtbehuizing nodig.
Wat een armatuur precies doet
Een verlichtingsarmatuur heeft meerdere taken tegelijk. De behuizing houdt de lichtbron op zijn plek, sluit de elektrische verbindingen af en stuurt het licht in een bepaalde richting. Daarboven op beschermt de behuizing de lamp tegen stof en water. Hoe goed die bescherming is, lees je af aan de IP waarde. IP staat voor “Ingress Protection” en bestaat uit twee cijfers. Het eerste cijfer geeft aan hoe goed de behuizing beschermt tegen stof. Het tweede cijfer zegt iets over de bescherming tegen water. Een armatuur met IP44 is geschikt voor een badkamer of overdekte buitenruimte. Voor volledig buiten gebruik heb je doorgaans minimaal IP65 nodig. Binnenshuis, in droge ruimtes zoals een woonkamer, is een lagere IP waarde al voldoende.
Soorten verlichtingsarmaturen voor binnen en buiten
De keuze aan lichtbehuizingen is groot. Voor binnen zijn er inbouwspots, opbouwarmaturen, railverlichting en hanglampen. Inbouwspots verdwijnen in het plafond en geven een strak, modern uiterlijk. Opbouwmodellen worden op het plafond of de muur bevestigd zonder dat je het plafond hoeft te openen. Railverlichting werkt met een stroomvoerende rail waarop meerdere spots worden bevestigd. Dat maakt het makkelijk om licht te richten naar schilderijen, werkbladen of andere plekken die extra aandacht verdienen. Voor buiten gebruik je vaak wandarmaturen, paalverlichting of grondspots. Deze zijn speciaal gemaakt om bestand te zijn tegen regen, wind en temperatuurwisselingen. De materiaalkeuze speelt daarbij een grote rol. Aluminium, roestvrij staal en bepaalde kunststoffen zijn populaire materialen omdat ze lang meegaan zonder te roesten of te vervormen.
LED lampen en de juiste lichtbehuizing
Tegenwoordig worden de meeste behuizingen gecombineerd met LED lampen. Dat heeft een reden: LED verbruikt veel minder energie dan een gloeilamp of halogeenlamp en gaat aanzienlijk langer mee. Voor sfeerverlichting buiten zijn LED lampen van 1 tot 2 watt per stuk al voldoende. Wil je functioneel licht, bijvoorbeeld bij een voordeur of in een garage, dan heb je meer watt nodig. Het is belangrijk dat de lichtbehuizing geschikt is voor het type lamp dat je wilt gebruiken. Sommige oudere modellen zijn alleen ontworpen voor gloeilampen en kunnen de warmteafvoer van een LED lamp minder goed aan. Nieuwere lichtbehuizingen zijn vaak al direct voorzien van ingebouwde LED verlichting, waarbij lamp en behuizing één geheel vormen. Dat is een strakke oplossing, al kun je de lamp dan niet zelf vervangen als die stuk gaat.
Waar je op let bij de aanschaf
Bij het kiezen van een nieuwe lichtbehuizing zijn een paar dingen belangrijk. Ten eerste de ruimte waar je het wilt gebruiken. Kijk naar het plafond of de muur, hoe groot de ruimte is en hoeveel licht je nodig hebt. Een kleine badkamer heeft andere eisen dan een grote woonkamer of een donkere oprit. Ten tweede let je op de fitting. De meest gebruikte fittingen zijn E27, E14 en GU10. Die getallen staan voor de maat en het type verbinding tussen lamp en fitting. Als je een los exemplaar koopt, zorg dan dat de lamp die je wilt gebruiken ook past. Ten derde is de kleurtemperatuur van belang. Warm wit licht, rond de 2700 Kelvin, geeft een gezellige sfeer. Koel wit of daglicht, vanaf ongeveer 4000 Kelvin, is beter geschikt voor werkruimtes of keukens. De lichtbehuizing zelf bepaalt dit niet, maar als je een model met vaste lamp kiest, is de kleurtemperatuur al vastgelegd. Tot slot is het goed om naar de afwerking te kijken. Zwart, wit, geborsteld staal of messing: de kleur en het materiaal bepalen mee hoe de behuizing in de ruimte past.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een armatuur met een ingebouwde LED en een armatuur met een losse fitting?
Bij een lichtbehuizing met ingebouwde LED vormen lamp en behuizing één geheel. Je kunt de lamp niet zelf verwisselen. Bij een model met losse fitting kun je de lamp wel vervangen, wat handig is als de lamp na verloop van tijd stuk gaat of als je de kleurtemperatuur wilt aanpassen.
Welke IP waarde heb ik nodig voor een badkamer?
In een badkamer gelden speciale regels voor de plaatsing van verlichting, afhankelijk van hoe dicht de behuizing bij de douche of het bad hangt. Vlak boven de douche is minimaal IP65 vereist. Op meer afstand van water is IP44 vaak al toegestaan. Raadpleeg bij twijfel een elektricien.
Kan ik een bestaande lichtbehuizing aanpassen voor LED lampen?
Dat hangt af van het model. Veel oudere behuizingen met een standaard fitting zoals E27 of GU10 zijn gewoon te gebruiken met een LED lamp. Let er wel op dat de behuizing niet te gesloten is, want LED lampen hebben enige luchtcirculatie nodig om niet te snel te verslijten.
Hoe weet ik hoeveel lichtbehuizingen ik nodig heb in een ruimte?
Een vuistregel is om per vierkante meter woonruimte ongeveer 20 tot 25 lumen aan licht te rekenen voor sfeerverlichting. Voor een werkkamer of keuken heb je meer lumen nodig, rond de 300 tot 500 lux op werkhoogte. Het aantal behuizingen hangt dan af van hoeveel lumen elke lamp produceert.