LED verlichting is de afgelopen jaren uitgegroeid tot de meest gebruikte manier om een ruimte te verlichten. Steeds meer mensen thuis en op het werk stappen over van oude gloeilampen of traditionele TL buizen naar ledlampen. En dat is niet voor niets. Leds verbruiken veel minder energie, gaan langer mee en geven tegenwoordig een prettig licht dat sterk lijkt op daglicht. Toch zijn er nog genoeg vragen over hoe deze technologie precies werkt en wat je er precies mee kunt.
Hoe een ledlamp licht maakt
Een ledlamp werkt heel anders dan een gloeilamp of een TL buis. Bij een gloeilamp gaat een dun draadje gloeien doordat er stroom doorheen gaat. Dat kost veel energie en zorgt voor veel warmte. Een TL buis gebruikt gas en kwik om licht te maken via een chemische reactie. Een ledlamp doet dit via een halfgeleider. Als er stroom door die halfgeleider gaat, komen er lichtdeeltjes vrij. Dit proces is veel zuiniger dan de andere methoden, omdat bijna alle energie omgezet wordt in licht en nauwelijks in warmte. Daardoor kan een ledlamp jarenlang meegaan zonder dat je hem hoeft te vervangen.
Energieverbruik en levensduur vergeleken
Een gewone gloeilamp van 60 watt kun je eenvoudig vervangen door een ledlamp van slechts 8 tot 10 watt, terwijl de lichtopbrengst vergelijkbaar is. Dat is een besparing van ruim 80 procent op het stroomverbruik. Een traditionele TL lamp gaat gemiddeld zo’n 20.000 branduren mee. Een ledvariant haalt vaak 25.000 tot 50.000 branduren. Als je een lamp gemiddeld 8 uur per dag gebruikt, kan een goede ledlamp dus meer dan 15 jaar meegaan. Dat scheelt niet alleen in energiekosten, maar ook in de kosten voor vervanging. Zeker in grotere gebouwen of kantoren, waar veel lampen tegelijk branden, loopt dat snel op.
Soorten led verlichting voor thuis en op het werk
Er zijn veel verschillende soorten beschikbaar, afhankelijk van waar je ze wilt gebruiken. Voor thuis denk je al snel aan peertjeslampen met een E27 of E14 fitting, spotjes met een GU10 fitting of dimbare lampen voor boven de eettafel. Op kantoor of in een werkruimte worden vaak led TL buizen gebruikt. Die zijn er in twee veelvoorkomende diktes: de T8 buis met een diameter van 26 millimeter en de dunnere T5 buis van 16 millimeter. Merken als Philips, Noxion en Ledvance bieden deze buizen aan in uiteenlopende lengtes en met verschillende lichtkleuren. Buiten wordt ledverlichting gebruikt in straatlampen, tuinlampen en gevellichten. Hier is de weerbestendigheid van het armatuur erg belangrijk.
Lichtkleur en gezondheid
Veel mensen weten niet dat de kleur van het licht invloed heeft op hoe je je voelt. Lichtkleur wordt gemeten in Kelvin. Een warm wit licht, rond de 2700 tot 3000 Kelvin, geeft een gezellig gevoel en past goed in een woonkamer of slaapkamer. Koel wit licht, rond de 4000 Kelvin, zorgt voor meer focus en wordt veel gebruikt in kantoren, keukens en werkplaatsen. Daglichtlicht, boven de 5000 Kelvin, lijkt het meest op zonlicht en kan helpen om alert te blijven. Onderzoekers hebben laten zien dat blauwachtig licht in de avond de aanmaak van het slaaphormoon melatonine kan remmen. Het is daarom slim om in de avonduren te kiezen voor warmere lichttinten, ook als je ledlampen gebruikt.
Veelgestelde vragen
Kan ik een gewone ledlamp gebruiken in een dimmer?
Niet alle ledlampen zijn geschikt voor een dimmer. Op de verpakking staat aangegeven of een lamp dimbaar is. Als je een niet-dimmbare ledlamp in een dimmer plaatst, kan de lamp flikkeren of zelfs stuk gaan. Controleer ook of de dimmer zelf geschikt is voor ledlampen, want oudere dimmers zijn soms nog ontworpen voor gloeilampen.
Wat betekent de CRI-waarde van een ledlamp?
CRI staat voor Color Rendering Index, oftewel de kleurweergave-index. Deze waarde geeft aan hoe goed een lamp kleuren laat zien vergeleken met daglicht. Een CRI van 100 is perfect. Voor thuisgebruik is een CRI van 80 of hoger aan te raden. In winkels of atelier omgevingen waar kleuren nauwkeurig moeten zijn, kies je beter voor een lamp met een CRI van 90 of meer.
Is het moeilijk om een TL buis te vervangen door een led TL buis?
Het vervangen van een traditionele TL buis door een led TL buis is in sommige gevallen eenvoudig, maar niet altijd. Er zijn led TL buizen die direct op het lichtnet werken, en versies die compatibel zijn met bestaande voorschakelapparaten. Welke versie je nodig hebt, hangt af van je bestaande armatuur. Bij twijfel is het verstandig om een elektricien te raadplegen.
Hoe ga je op een goede manier om met oude ledlampen?
Ledlampen bevatten elektronische onderdelen en horen niet bij het gewone huishoudafval. Je kunt ze inleveren bij een recyclepunt of een winkel die elektrische apparaten verkoopt. Veel gemeenten hebben speciale inzamelpunten voor klein elektronisch afval, ook wel klein e-waste genoemd. Door lampen op de juiste manier in te leveren, kunnen de materialen opnieuw gebruikt worden.