TL lampen zijn al tientallen jaren een vertrouwd gezicht in kantoren, scholen en fabrieken. Die lange, witte buizen aan het plafond geven een helder en gelijkmatig licht. Toch weten veel mensen weinig over hoe ze werken, wanneer je ze vervangt en wat je ermee doet als ze niet meer branden. Dit artikel vertelt je alles op een rij.
Hoe een TL buis licht maakt
Een TL lamp werkt door elektriciteit door een buis te sturen die gevuld is met gas. Dat gas bevat kwikdamp en argon. Zodra de stroom door het gas gaat, ontstaat er ultraviolette straling. Die straling is onzichtbaar voor het menselijk oog. Aan de binnenkant van de buis zit een witte laag, de zogenoemde fosforlaag, die die onzichtbare straling omzet in zichtbaar licht. Dat is waarom de buis van buiten licht lijkt te geven, terwijl het echte proces van binnen plaatsvindt. De afkorting TL staat voor tl-fluorescentielamp, al wordt die volledige naam in de praktijk bijna nooit gebruikt. Fluorescerend licht is daarmee een andere veelgebruikte benaming voor hetzelfde soort lamp.
Soorten en maten die je tegenkomt
Niet elke buislamp is hetzelfde. Ze zijn er in verschillende lengtes, diktes en kleurtemperaturen. De meest voorkomende lengtes zijn 60 centimeter en 120 centimeter, maar er bestaan ook kortere en langere varianten. De dikte van de buis bepaalt ook het type: een T8 buis is dikker dan een T5 buis. Hoe dunner de buis, hoe zuiniger de lamp over het algemeen is. De kleurtemperatuur geeft aan hoe warm of koel het licht aanvoelt. Een lage waarde rond de 3000 Kelvin geeft warm, geelachtig licht. Een hogere waarde rond de 6000 Kelvin geeft koel, bijna blauwachtig daglicht. Voor kantoren en werkruimtes kiezen mensen vaak voor een neutrale witte tint, ergens rond de 4000 Kelvin. Dat licht wordt als prettig en helder ervaren zonder te koud aan te voelen.
TL verlichting vergelijken met ledverlichting
Steeds meer gebouwen stappen over van fluorescentielampen naar ledverlichting. Dat is begrijpelijk, want ledlampen gaan langer mee en verbruiken minder energie. Een gemiddelde TL buis gaat zo’n 10.000 tot 15.000 uur mee, terwijl een vergelijkbare ledtube al snel 30.000 uur of meer aankan. Toch is de overstap niet altijd eenvoudig. Oude armaturen zijn vaak ontworpen voor de buisvormige fluorescentielamp en moeten worden aangepast of vervangen voor ledbuizen. Ook de aanschafprijs ligt bij led hoger, al verdien je dat terug via lagere stroomkosten. In situaties waar lampen lang per dag branden, zoals in winkels of scholen, is de besparing het grootst. Thuis komen buislampen minder vaak voor, maar in garages, kelders en hobbyruimtes zie je ze nog regelmatig.
Verantwoord omgaan met oude buislampen
Omdat een TL lamp kwik bevat, mag je hem nooit in de gewone vuilnisbak gooien. Kwik is schadelijk voor het milieu en voor de gezondheid. Gebroken lampen moeten voorzichtig worden opgeruimd en mogen zeker niet in de gft of het restafval belanden. Gelukkig zijn er in Nederland veel inleverpunten waar je oude fluorescentielampen gratis kunt afgeven. Grote bouwmarkten, doe het zelf zaken en elektronicawinkels hebben vaak speciale bakken staan voor dit soort afval. Je kunt ook naar de milieustraat in jouw gemeente. Organisaties zoals Wecycle zorgen ervoor dat het ingezamelde materiaal op de juiste manier wordt verwerkt en gerecycled. Zo komen de grondstoffen, waaronder glas, metaal en fosfor, opnieuw in gebruik. Het is dus de moeite waard om even die extra stap te zetten in plaats van de lamp bij het gewone afval te gooien.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een T5 en een T8 buis?
Het verschil tussen een T5 en een T8 buis zit in de dikte. Een T8 buis heeft een diameter van 26 millimeter, terwijl een T5 buis slechts 16 millimeter dik is. Dunne T5 buizen verbruiken over het algemeen minder energie en zijn geschikt voor modernere armaturen. Een T8 buis past niet zomaar in een armatuur dat voor T5 is gemaakt, en andersom ook niet.
Hoe weet je wanneer een buislamp aan vervanging toe is?
Een buislamp is aan vervanging toe als hij flikkert, traag opstart, aan de uiteinden donker verkleurt of gewoon minder licht geeft dan voorheen. Die verkleuring aan de uiteinden is een teken dat de elektroden aan het slijten zijn. Het heeft weinig zin om te wachten tot de lamp helemaal uitvalt, want een slechtwerkende lamp verbruikt soms meer stroom dan een goed werkende.
Mag je een TL lamp in de gewone vuilnisbak gooien?
Nee, een TL lamp mag niet in de gewone vuilnisbak. De lamp bevat kwik, een giftige stof die schadelijk is voor het milieu. Je levert hem in bij een speciale inleverpunt, zoals de bak bij een bouwmarkt of een elektronicawinkel, of je brengt hem naar de gemeentelijke milieustraat. Op de website van Wecycle kun je het dichtstbijzijnde inleverpunt opzoeken.
Zijn alle buislampen onderling uitwisselbaar?
Nee, buislampen zijn niet zomaar uitwisselbaar. Ze verschillen in lengte, dikte en type fitting. Bovendien werken sommige armaturen met een starter en anderen niet. Wil je een andere lamp in hetzelfde armatuur gebruiken, controleer dan altijd het type van de bestaande lamp en het armatuur voor je een nieuwe koopt.